Türk Hava Yolları

YAZI: BAHAR KALKAN

İyi gazeteci

Gökşin Sipahioğlu

Hem basın fotoğrafçılığına hem de Türk gazeteciliğine büyük katkıları olan Gökşin Sipahioğlu, ‘kamerayı kalem gibi taşıyan bir gazeteci’...

Fotoğraf : Frederic Lafargue/GAMMA


Fotoğraf : Jacques Torreggano

İyi gazeteci kimdir? Sadece haberin peşinde koşan, gerçeği tarafsız ve bağımsız bir biçimde halka duyurmaya çalışan, dürüst, cesur, meraklı, yaratıcı, biraz da şanslı, algıları açık, sezgileri kuvvetli... Kimi zaman ateş altında hayatı pahasına, kimi zaman ünlü bir yıldızın peşinde farklı bir kareyi yakalamaya çalışan, risk alan biri... Doğru yerde, doğru zamanda olan...
Bu soruyu bana sorduran 7 Eylül’de İstanbul Modern’de açılan bir sergi oldu. ‘Doğru Yerde Doğru Zamanda’ adlı sergi, “dünyaya açılan objektif”, “foto muhabirlerinin çınarı” ve daha nice isimle anılan Gökşin Sipahioğlu’nun, dünyanın sayılı fotoğraf ajanslarından Sipa Press’in kurucusunun fotoğraflarını bir araya getiriyordu. Sorumun cevaplarını da burada buldum. 1956 yılında hazırladığı ilk foto-röportajı Sina Savaşı’ndan 1972’de Batı Almanya’da çektiği ‘Yaz Olimpiyatları Trajedisi’ne kadar, fotoğraflarla dünyayı sarsan olayların görsel belgeleri karşımdaydı. Fazla söze gerek yoktu, ancak iyi bir gazeteci tüm olan biteni karşısındakine tek bir kareyle anlatabilirdi.

GERÇEĞİN PEŞİNDE
Bugün ‘Foto-röportajın Türk Sultanı’, ‘Atlatma Haberin Kralı’ olarak anılan Gökşin Sipahioğlu, 1926 yılında İzmir’de doğar. 1950’de Kadıköyspor basketbol takımının (bugünkü Efes Pilsen) kurucusu ve oyuncusudur. Gazeteciliğe de önce maç yorumları yaptığı ve 1954’te Yazı İşleri Müdürü olduğu İstanbul Ekspres’de başlar. İlk büyük haberi, 1956 İsrail-Mısır Savaşı’nda Sina Çölü’nde çektiği yaralı Mısır askerleri olur. 1957’de Yeni Gazete’yi kurar; Çetin Altan, Aziz Nesin gibi ustaların yazıları burada yayımlanır. Fotoğrafı büyük basıp önemini ortaya çıkararak bir ilke imza atar. Vatan Gazetesi’nde Genel Yayın Yönetmenliği yaparken erken baskı sistemini kurar, bu da Türk gazeteciliğine yaptığı en önemli katkılardan biridir. İşi her zaman önce gelir, gece saat 12’den önce gazeteyi terk etmez. Ama foto muhabirliğinden de kopamaz Sipahioğlu. 1961’de yabancı gazetecilerin giremediği Tiran’dadır. 1962’de füze krizi nedeniyle ABD’nin ablukaya aldığı Küba’ya ulaşan ilk geminin içinde ‘miço’ tezkereli Sipahioğlu da vardır, fotoğrafları Amerika’da kırk gazetenin manşetindedir. Aynı yıl Hürriyet gazetesinde çalışmaya başlar; dört yıl içinde 80’e yakın ülkede röportajlar yapar. Mao Zedung’un ‘Kültür Devrimi’ arifesinde Çin’e vize alan ilk Türk gazetecidir. 1967’de Fransız yönetimine karşı ayaklanan Cibuti’de, başkaldıranların arasında, ateş eden Fransız jandarmaların fotoğrafını çeker; ölüme 100 metre yakındır. 1968’de Paris’te öğrenci olaylarını fotoğraflar. Bu sırada Fransa’da Gama Ajansı’yla çalışmaya başlar. Doğu Bloku liderlerinin de katılacağı Brastislava Konferansı için Çekoslavakya’ya gitmeyi teklif eder Gama’nın genel müdürüne. Ancak yanıt olumsuzdur; Bratislava’ya kendi imkânları ile varır; iki hafta sonra da Çekoslovakya, Varşova Paktı orduları tarafından işgal edilir. Sipahioğlu’nun Gama’dan aldığı red cevabı ise, Fransa’nın birinci, dünyanın üçüncü büyük ajansı olacak Sipa Press’in kurulmasına yol açacaktır.

SIPA PRESS EFSANESİ
Önce kendi röportajlarını dağıtmak amacıyla yola çıkar Sipahioğlu. Yanında ise Amerikalı gazeteci eşi Phyllis Springer ve Cumhuriyet gazetesinin Atina muhabiri Kosta Daponte vardır. Adını kurucusunun soyadının ilk dört harfinden alan Sipa Press, gayriresmi olarak 1969’da kurulur. Mekân, Champs-Élysées üzerinde
16 metrekarelik bir yerdir. Sipa Press, basın fotoğrafçılığının dünyadaki en önemli okullarından biri olur; dostu Güneş Karabuda’nın ifadesiyle Sipahioğlu “yönlendirdiği yüzlerce foto muhabirini, her zaman doğru anda doğru yere yollamasını bilmiştir.” Diğer bir gazeteci dostu Özgen Acar, onu ‘foto muhabirlerinin paşası’ yapan üç temel özelliğini şöyle sıralar: “Birincisi burnu iyi haber koklar... Önceleri kendini, sonraları yanında çalışan otuz kadar sürekli ya da birkaç yüz anlaşmalı fotoğrafçıyı olayların öncesinde o bölgeye yönlendirmekte hiç kimse Gökşin’in eline su dökememiştir. İkincisi ise ‘kibirli ustalar’ yerine ‘genç yetenekleri’ destekleyen, onları yetiştirip ünlendiren, kıskanç olmayan bir kişiliğe sahip olmasıdır... Üçüncüsü, ‘savaş’ın da, barışın da objektifine tarafsız yansımasına özen gösterir.”
İşte Sipa Press böyle bir marka haline gelir; dünyanın en zengin fotoğraf arşivlerinden birini kendi bünyesinde oluşturur. Ne yazık ki teknolojik gelişmelere ayak uydurmak için yapılan yatırımlar nedeniyle sıkıntıya düşen ajansını, bir dizi nedenden dolayı 2001 yılında satmak zorunda kalır Sipahioğlu. Arşivinde tarihe tanıklık etmiş 30 milyondan fazla fotoğraf vardır.

“DOĞRU YERDE DOĞRU ZAMANDA”
1994’te Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac’tan ‘Fransa Sanat ve Edebiyat Şövalyesi’, 2004’te ‘Sanat ve Edebiyat Kumandanlığı’, bu yılda en yüksek onur nişanı ‘Chevalier dans l’Ordre de la Légion d’Honneur’ madalyalarını alan Gökşin Sipahioğlu, 2000 yılında ise Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı tarafından ‘Devlet Üstün Hizmet Madalyası’ ile ödüllendirilir.
Sipahioğlu’nun İstanbul Modern Fotoğraf Galerisi’nde Fortis’in katkılarıyla gerçekleşen, küratörlüğünü Engin Özendes’in yaptığı sergisinde 119 fotoğrafı yer alıyor. 12 Kasım’a kadar sürecek olan sergi için, dostlarının da yazılarının bulunduğu çok kapsamlı bir katalog hazırlanmış.
28 Aralık’ta 80. yaşı ile birlikte fotoğrafta 50. yılını kutlayacak Gökşin Sipahioğlu... Hâlâ heyecanlı, hâlâ makineleri hazır... Nasıl hatırlanmak istersiniz diye sorulduğunda ‘iyi gazeteci’ diyecek kadar mesleğine aşık...