İzmir mutfağı denince önce deniz ürünleri geliyor akla. Sonra çeşit çeşit otlar... Halis zeytinyağı... Anadolu bir ot cennetidir adeta. Hemen her ile özgü değişik otlarla karşılaşırsınız gezdiğinizde. Ancak, Ege Bölgesi kadar zenginlik göstermez hiçbiri de. Sarmaşık, ebegümeci, ısırgan, cibez, stifno, turpotu, ısırgan, kenger, hindibağ, şevket-i bostan, gelincik, labada, kuşotu, sinirotu, helvacık, radika, denizbörülcesi, kuşkonmaz, arapsaçı, su teresi İzmir ve kıyı Ege'de en çok tüketilen otlar arasında. Yemeklerin sırrına gelince; otlar mümkün olduğunca az haşlanıp yeşil kalmalı, limon suyu ve sızma asidi 0.5'ten az olan bir zeytinyağı ile tatlandırılmalı. En önemlisi de ılık yenmeli. İzmir mutfağında neredeyse iki bin beş yüz yıldır zeytinyağı kullanılıyor. Bunun en önemli kanıtı, Urla'daki Klazomenai İyon antik kentinde bulunan ve dünyadaki zeytinyağı fabrikalarının en eski örneği olan 'Zeytinyağı İşliği'. İzmir'in akciğeri olarak bilinen bu güzel ilçe zeytinliklerle bezelidir. Buralara kadar gelirseniz, mutlaka meşhur katmerini ve keşkülünü tatmalısınız. Bir de kömür ateşinde ağır ağır pişmiş çipurayı.

Giritlilerden İzmir mutfağına giren epeyce yemek var: Kabak, börülce, semizotu, radika ve arapsaçı ile yapılan kipohorta (zeytinyağlı bir yemek); gelincik otu, ısırgan ve tere ile yapılan gelincik böreği, kuzu etli şevket-i bostan, trança çorbası, dalgan (ısırgan) salatası, Girit pilavı, mantarlı karides güveç, kabak pabucaki, kalamar dolma, zeytinyağlı turpotu ve midyeli pilav. Kordon'da gezinti modasına uyup akşamı ettiğimde, İzmir'in meşhur sütlü balığını yemek için bir restorana girmiştim. Lagos balığı ile hazırlanan sütlü balığın yanı sıra masaya bir de fesleğen soslu balık kavurması gelmişti; aşçıbaşının ikramı. İzmir'de balık ve deniz ürünleri üzerine müthiş bir mönü çıkıyor karşınıza. Tuzda lagos, subye, balık köftesi, sardalye buğulaması, asma yaprağında barbunya ya da sardalye, midye kızartması, midye dolması, dilbalığı fileto şiş, kâğıtta sardalye, kefal balığıyla hazırlanan kakavya, papalina balığından yapılan papalina tavası... Boşnaklar, Arnavutlar, Levanten ve Yahudilerin de önemli katkıları olmuş yöre mutfağına. Selanikliler İzmir’de özellikle paça-çorba kültürünü yaygınlaştırmış.

Sebze yemeklerinin bir kısmı da ortak. Örneğin kemer patlıcan, ayşekadın fasulye ve enginar yemekleri... Enginardan söz etmişken önemli bir ayrıntıya dikkat çekelim; Selanik ve İzmir'de enginara soğan konmuyor. Priştine'den gelen Arnavut yemeklerinden elbasan tava, arnavut ciğeri, priştine tavası ve kirde kebabı da İzmir mutfağına girmiş yemeklerden. Boyozu da unutmamak gerek. Musevilerin yöre mutfağına ekledikleri bu nefis böreği, Alsancak'ta ancak bir fırında bulabiliyorsunuz. Saat 06.30-11.00 arasında çıkıyor ve hemen tükeniyor. Hani şu meşhur İzmir köftesini bilirsiniz. Peki, ya Tire köftesini? Et, tuzla birlikte üç kere çekilir makineden. Parmak kalınlığında uzunca şiş köfteler hazırlanır. İşin sırrı köftenin pişirilmesinde. Bunun için kömür ateşi gerekli ve uzun süre pişmeli köfteler. Sonra birkaç parçaya kesilip sivribiber ve domatesle servis yapılır. İzmir'den aldığım sakız reçelinden bir kaşık alıp sözün sonuna geliyorum. Ağzımda sakız tadı kalıyor...

* Renan Yıldırım, gazeteci.

ZEYTİNYAĞLI RADİKA (4 kişilik)
Malzemesi: 1 kg radika 1 kâse süzme yoğurt Tuz
Sos malzemesi: 1 çay bardağı zeytinyağı 1 limon suyu 3-4 diş sarmısak Tuz
Hazırlanışı: Radikayı temizleyip iyice yıkayın ve süzün. Kaynayan tuzlu suya kaynamayı gidermeyecek şekilde azar azar atın. 5-6 dakika haşlayıp kevgirle servis tabağına alın. Haşlama suyundan üzerine biraz gezdirin. Ilınınca zeytinyağı, limon suyu, tuz ve ezilmiş sarmısakla hazırladığınız sosu üzerine gezdirin. 5 dakika bekletip yoğurtla birlikte servis yapın.

SÜTLÜ BALIK (4 kişilik)
Malzemesi: 1 kg lagos fileto 10 adet mantar 15 adet ayıklanmış midye 50 g kaşarpeyniri 40 g tereyağı 1 defne yaprağı, 2 dal dereotu, tuz Beşamel
sos malzemesi: 2.5 su bardağı sıcak süt 2 çorba kaşığı un 2 yumurta sarısı 40 g tereyağı, tuz
Hazırlanışı: Balık etini yıkayıp bir kaba alın. Üzerini kapatacak kadar su, tuz ve defne yaprağı ekleyip haşlayın. Beşamel sos için tereyağını bir tavada hafif kızdırın. Unu ilave edip fazla kararmayacak şekilde karıştırarak kavurun. Yumurta sarılarını çırpın. Sıcak sütle birlikte una ilave edip hızlıca karıştırın. Tuz serpip yine karıştırın. Haşlanmış balık etini fırın tepsisine alın. Üzerini beşamel sosla kaplayın. Kaşarpeynirini rendeleyip üzerine yayın. Mantarları temizleyip dilimleyin. Midye ve mantarları ekleyip tereyağını küçük parçalar halinde serpiştirin. Sıcak fırında pişirin. Dereotu yapraklarıyla süsleyip servis yapın.

KABAK PABUCAKİ (4 kişilik)
Malzemesi: 1 kg kabak 150 g kaşarpeyniri 200 g beyazpeynir 1 yumurta sarısı Yarım demet maydanoz Yarım demet dereotu 4-5 dal taze nane 1 havuç 1 tatlı kaşığı un 1 tatlı kaşığı tereyağı, tuz Beşamel
sos malzemesi: 2.5 su bardağı sıcak süt 2 çorba kaşığı un 1 yumurta sarısı 40 g tereyağı, tuz
Hazırlanışı: Kabakları uzunlamasına ikiye kesin. Kaynar suda hafif haşlayıp soğuk suya alın. Süzüp çekirdekli kısımlarını kabak oyacağıyla temizleyin ve fırın tepsisine dizin. Beyazpeyniri çatalla ezin. Kaşarpeynirini rendeleyin. Kaşarpeynirin birazını ayırıp kalan kaşar, beyazpeynir, bir yumurta sarısı; kıyılmış maydanoz, dereotu ve naneyi bir kapta harmanlayın. Karışımı kabakların ortasına paylaştırın. Beşamel sos için tereyağını bir tavada hafif kızdırın. Unu ilave edip fazla kararmayacak şekilde karıştırarak kavurun. Yumurta sarısını çırpın. Sıcak sütle birlikte una ilave edip hızlıca karıştırın. Tuz serpip tekrar karıştırın. Sosu kabakların üstüne paylaştırıp rendelenmiş kaşarpeynirini serpin.

Kabakların yarısına gelecek şekilde su ekleyin. Kızgın fırında üzeri kızarıncaya kadar pişirin. Havucu temizleyip rendeleyin. Tereyağını hafif kızdırıp unla birlikte soteleyin. Kabakları servis tabağına alın. Sotelenmiş havuç ve kıyılmış dereotu ile servis yapın.

SAKIZLI UN KURABİYESİ 4-6 kişilik
Malzemesi: Aldığı kadar un (Yaklaşık 500 g) 2 su bardağı zeytinyağı 2 su bardağı pudraşekeri 1 tatlı kaşığı karbonat 1 paket damlasakızı, tane karanfil
Hazırlanışı: Damlasakızını havanda ezin. Zeytinyağı ve pudraşekerini tahta kaşıkla bir kapta iyice karıştırın. Una karbonatı ekleyip harmanlayın. Sakızla birlikte karışıma ekleyip yoğurun. Hamurdan parçalar koparıp elinizle yuvarlayın. Üzerlerine hafif bastırıp yağlanmış fırın tepsisine dizin. Her birinin üstüne karanfil tanesi yerleştirin. Önceden ısıtılmış, 170 dereceye ayarlı fırında hafif pembeleşinceye kadar pişirin. Kurabiyeleri servis tabağına alın. Pudraşekeri serpip ılık olarak servis yapın.