Akdeniz'in mavi sularını kucaklayan Toroslar'ın tepesinde, kartal yuvasını andıran bir kent Termessos. Ne zaman kurulduğu belli değil. Ancak Termessos adının MÖ 2. binli yıllarda konuşulan Luwi diline uyması, yine de bir fikir veriyor insana. Kentin kurucuları savaşçı ve özgürlüğüne düşkün, Anadolu'nun yerli halklarından. Helenler, 'Solimli barbarlar' diye bahseder onlardan. Solimler kentlerinin bir gün işgal edileceğini biliyormuşçasına, Güllük Dağı'nın tepesinde, 1050 metre yüksekliğinde küçük bir vadiyi yurt edinirler kendilerine. Dağın sarp yamaçlarında yaşayan yaban keçilerini, bazen de kentin kuzeyinde, Yenice Vadisi'nde otlayan alageyik ve yaban domuzlarını avlayarak sürdürürler yaşamlarını. Vadide, zeytin ve şaraplık üzüm yetiştirmeyi de ihmal etmezler. Pamphylia'yı Pisidia'ya bağlayan ticaret yolu da aynı vadiden geçer. Onlar da gelip geçen kervanları vergilendirirler tabii. Makedonyalı Büyük İskender'in, Küçük Asya'yı kasıp kavurduğu yıllar... İmparator, ordularıyla Yenice Vadisi'nden geçerken kenti işgal etmek ister.

Antalya kentinin kurucusu, Bergama Kralı II. Attalos ile de iyi ilişki kurarlar. Onun adına sütunlu bir yol bile yaptırırlar kentin ortasında. Ancak bu kahraman halkın tarih sahnesinden yok oluşu da karanlıktır. Bazı tarihçilere göre, Bizans döneminde (MS 4. yüzyıl) silinirler tarihten. Anadolu'da pek çok kenti yerle bir eden depremlerden sonra, terk ederler kenti büyük bir ihtimalle, ama nereye giderler? O da belli değildir! 1970 yılına gelindiğinde, antik kent ve çevresindeki ormanlık saha Orman Bakanlığı'nca koruma altına alınır. Antalya-Korkuteli karayolunun 25. kilometresinden sola dönen asfalt yol, Güllük Dağı Milli Parkı'nın (Termessos Milli Parkı) da başlangıç noktasıdır. Asfalt yol, kızılçam ormanlarının içinden geçerek kral yolunu takip eder inatla. Yenice Vadisi'nde asfaltın altında Büyük İskender'in askerlerini geçirdiği taş döşemeli yol görülür. İlkbaharda sapsarı katırtırnakları, sonbaharda ise sarı ve kırmızının her tonunun hâkim olduğu, sumak, defne ve sakızlık çalılarının arasından kıvrılarak, 9 kilometre sonra otoparka ulaşır asfalt yol.

Antalya'nın 34 kilometre kuzeybatısında, 6.5 kilometre uzunluğunda, 500-600 metre derinliğinde Mecine Kanyonu ile çevrili olan antik kentte, Roma döneminden kalma tüm kalıntılar ayakta durur hâlâ. Bugün otoparkın bulunduğu kent meydanının altından, antik çağdan kalma kanalizasyon sistemi geçiyor. Otoparkın batısında bulunan, Roma İmparatoru Hadrianus adına yapılmış tapınağın giriş kapısını, depremler bile yıkmaya yetmemiş. Otoparkın solunda, beyaz çiçekler açmış tespih çalılı patika, kentin üç nekropolünden biri olan aserî mezarlıktaki lahitlere gider. Lahitlerin üzerindeki hayvan figürleri, o dönemde yaban hayatının ne kadar zengin olduğunun işaretidir adeta. Yirmi dakikada yürüyerek ulaşılan gymnasiumdan güneye devam eden patika, Solimlerin Attalia'ya gitmek için kullandığı antik yoldur o dönemlerde. Gymnasiumun batısında, Roma döneminde kalma 4200 kişilik antik tiyatro, her şeye rağmen direnir zamana karşı. Tiyatronun arkasında Solim/Güllük Dağı'nın 1265 metrelik Toptepe Doruğu yükselir, geride Antalya Ovası uzanır.

Tiyatronun güney batısındaki agorayı geçince, Zeus ve Artemis tapınakları karşılar ziyaretçileri. Botanik bahçesini andıran milli park, 250 ile 1665 metre yükseklikler arasında yayılış gösterir. Sahada, 680 bitki türü tespit edilmiş, bunun da 80'inin endemik olduğu anlaşılmıştır. Buzul çağından kalma otsu bitkiler bile bulunmaktadır kent kalıntıları arasında. Bergama Kralı Attalos adına yapılmış yoldan ilerleyip Korint Tapınağı'nı geçince, kuzeye dönerseniz, Alcetas Anıt Mezarı'na; batıya dönerseniz Anadolu'nun en zengin lahitlerinin olduğu ikinci büyük nekropole varırsınız. Daha yukarıda Atbaşı Tepe ve hemen arkasında Mecine Kanyonu'nun başlangıcı görünür. Eğer tepenin üzerinde yılan kartalı, atmaca ya da şahin ve doğan gibi yırtıcı bir kuş görürseniz, bilin ki yakın civarınızda keklik, tavşan veya yaban keçileri var. Kentten otoparka dönüşü diğer patikadan yaparsanız, kaya mezarlarını da görürsünüz yamaçlarda.

Ardıç ve meşe ağaçları arasından geçerken, kayaların yüzündeki yabani karanfil ve sümbüllerle, özgürlüğün kokusunu hissedersiniz ta içinizde bir yerlerde… Bir doğa ve tarih müzesi olan milli park, birkaç saatte gezilebilecek bir yer değildir aslında. Yılda 40-50 bin kişinin gezdiği 33 milli parktan biridir Termessos. Özellikle ilkbahar ve sonbaharda, bitki örtüsü ve yaban hayatıyla gönenmiş kucağını açıp bekler ziyaretçilerini...


* Süleyman Kaçar, yazar.