Her daim tatlı bir çekişme içinde olan Karşıyaka ve İzmir arasında yeni bir rekabet konusu yaratmak istemeyiz, ama dünyanın en eski ve en ünlü ozanlarından Homeros'un, iki yerleşimin tam arasında kalan antik Bayraklı'da doğduğunu yazıyor mitoloji kitapları. Bugün Karşıyaka'nın sınırları içinde kalan Bayraklı semti, Zeus'un oğlunun mezarı olduğu sanılan kalıntılara ev sahipliği yapmaktadır. Efsanelerin yalancısıyız: Zeus'un, pek de iyi anlaşamadığı oğlu Frigya Kralı Tantalos'u, Karşıyaka'nın sırtını yasladığı Yamanlar Dağı'ndaki bir yarığa atarak yok ettiği; bu yarığın da dağın tepesindeki krater gölü Karagöl olduğu söylenir. Tanrı Zeus ve insan Pluto'nun oğlu olan Tantalos, tanrıların sofrasına oturabilen tek insanoğlu olmasının bedelini böylesine ağır ödemiştir. 1950'li yıllarda Bayraklı çevresindeki Tepekule mevkiinde başlayan kazılarda ortaya çıkarılan ve MÖ 3000'li yıllara kadar uzanan yerleşimin izleri, Karşıyaka'nın tarihini antik döneme kadar uzatıyor.

Karşıyaka'nın eski adı olan Kordelya'nın (Cordelio) kelime anlamı ve kökeni de bir dizi ilginç söylenceye dayanıyor. Bunlar arasında en kabul göreni, Haçlı ordularının efsanevi komutanı Aslan Yürekli Richard'ın orijinal adı 'Richard Coeur de Lion'dan türediği. Gerçi Richard, bölgeye adımını bile atmamıştır ama kendisine büyük bir sevgi ve tutkuyla bağlı askerleri, karrgâhe kurdukları ormanlarla kaplı bu cennet gibi sahil şeridine onun adını verirler. Sonrası yüzyıllar içindeki bir dizi dil sürçmesi, kötü telaffuz, eksik idrak ve yaratıcı uydurukçuların eseri olmalı... Şimdiki adı için çok fazla söze gerek yok: 'karşı yaka'. Yani körfezin öte tarafı; mehtaplı gecelerde parıldayan denizin ötesindeki ikiz kardeş... Bu adın İzmir'in ilk Türk fatihi ve Selçuklu Amirali Emir Çaka Bey döneminden, yani 1081'den beri Türkler tarafından kullanıldığı biliniyor. Türklerin bölgeye, Yamanlar Dağı eteklerindeki Sıralıköy'e yerleşimi ise 15. yüzyıla tarihleniyor.

Bugün yerleşimin genişlemesiyle yok olan, ama bir yüzyıl öncesine kadar Yamanlar'ın eteklerinden sahile uzanan ormanları, yemyeşil bahçeleri ve Ege'nin simgesi zeytinlikleri ile İzmir'in en cazip mesire ve eğlence yeri olarak parlayan Karşıyaka, Doğu gezilerine çıkan Batılı seyyahların anılarında bir cennet olarak kayda geçmiştir. Bu ünlü seyyahlardan John Hamilton'ın Küçük Asya Araştırmaları adlı eserinde, kiraladığı tekneyle körfezden Kordelya'ya yaptığı küçük yolculuğun notları bulunmaktadır. 1865 yılında yapılan tren yolu ile, o güne kadar kendi halinde bir köy ve mesire yeri olarak dingin bir hayat süren Karşıyaka'nın ve insanlarının tarihi de değişmeye başlar. 1884'te kurulan Hamidiye Vapur İşletmeleri'nin, Karşıyaka'ya vapur seferlerine başlaması ile gelişme daha da hızlanır: Kendi halindeki bu sahil köyü, kentle giderek daha çok bütünleşir ve hatta zaman içinde bu değişim, içinden çıktığı İzmir'e -espriyle karışık- önemli bir rakip haline gelmesine bile yol açar. Yerleşimin büyümesi ve gelişmesi, aynı İzmir ve diğer Batı Anadolu liman kentleri gibi ikili bir süreç izler.

İzmir'in kozmopolit yapısını yansıtan bu gelişme, Levanten ve yabancı tüccarların geniş araziler satın alıp görkemli yalı ve köşkler inşa ettirdikleri sahil şeridi ile Soğukkuyu bölgesini iskân eden Türklerin daha iç taraflardaki yerleşimi şeklinde gerçekleşir. Eskiden Papa Scala veya Papas köyü olarak bilinen, bugün ise Karşıyaka'nın bir semti konumundaki Bostanlı ise, Menemen'de üretilen kavun ve karpuzun yükleme, indirme işlemlerinin yapıldığı iskele çevresinde gelişir. Karşıyaka'nın büyüme sürecine koşut olarak gelişen imar hareketlerinin başında Çömezzade Hacı Mehmed Efendi bulunuyordu. Doğu Akdeniz liman kentlerinin deniz ticareti ve kalabalık Avrupalı nüfusun ön ayak olduğu önemli bir gelişme, çok geçmeden Karşıyaka'da da gerçekleşir; kentsel planlama ile altyapının en önemli organizasyonu olan belediye kurulur. İlçenin ilk belediye başkanlığı görevini de üstlenen Hacı Mehmed Efendi'nin bu imar planı dahilinde 1874'te inşa ettirdiği Soğukkuyu Camii, bölgenin en eski yapılarından biridir.

Sahil şeridi ile tren yolu hattındaki yoğunlaşma giderek iki bölgenin birleşmesi ile sonuçlanır ve günümüzün Karşıyakası yavaş yavaş su yüzüne çıkmaya başlar. Karşıyaka'nın tarihinde yaptığımız bu yolculuktan günümüze, sahildeki çok az sayıdaki taihîd köşk ve yalıdan fazla bir şey kaldığı söylenemez. Ancak yoğunlaşan nüfusa ve genişleyen yerleşim alanına karşın, ister daracık sokaklarında, ister çamlıklarla kaplı geniş caddelerinde dolaşın ya da her yaştan insanın doldurduğu -sadece Karşıyakalıların değil, tüm İzmirlilerin favorisi- sahilde turlayın, antik dönem veya ortaçağın sakinlerinin neden burayı seçtiklerini anlamakta pek de zorlanmayacaksınız. Karşıyakalıların, neden kendilerine İzmir'in plakası 35'e yarım puan ekleyerek 'otuzbeş buçuk' dediklerini; ilçelerini ve 1912 yılında kurulan Türkiye'nin ilk kulüplerinden Karşıyaka Spor Kulübü'nü böylesine tutkuyla sevdiklerini anlamanın yolu, bu havayı biraz da olsa solumaktan geçiyor galiba...