Birçok yaradılış öyküsünde anlatıldığı gibi uçsuz bucaksız sularda başladı yaşam. Tarih boyunca denizi bilmeyen, görmeyen toplumlar dahi dünyanın denizden çıktığına inandı binlerce yıl boyu. Ve her toplum yaşadığı coğrafyadan bakarak farklı değerlendirdi denizi. Kimine göre cehennem, kimine göre yaşamın ta kendisiydi, tanrıydı, anneydi. Üstelik aynı coğrafyada farklı dönemlerde yaşayanların bakışı bile farklı oldu. Ama her dem insanların merakını celbetti, kendisine çekti, kimine yaşam bağışladı, besleyip baktı. Kimini bağrına aldı, saklayıp vermedi toprağa geri. Kâşiflerin aşamadığı, aştığında ulaşamadığı yerlerin de simgesi oldu deniz. Uzayın derinliklerini aşıp aya ulaşan insana tüm sırlarını vermeyen de.

Bilimin, yeryüzünün oluşmasından 4.6 milyar yıl sonra ulaşabildiği gerçek, efsane ve söylencelerden farklı olmadı; 3.5 milyar yıl önce ilkel okyanuslarda, metan, amonyak, hidrojen ve su buharının bir reaksiyon sonucunda birleşmesi, ilk canlının mucizevi oluşumunu sağladı. Ve 3 milyar yıl boyunca dünyada yalnızca tek hücreli canlılar hüküm sürdü. 570 milyon yıl önceyse atmosferdeki ani oksijen artışıyla 3 milyar yılda olmayan, 5 milyon yılda gerçekleşti ve dünya farklı türde canlılarıyla bütünlendi. Deniz bazı canlılarını karaya yolladı, bazı türler ortaya çıkışlarından bir süre sonra yok olup yalnızca jeolojik tarihin karakteristik delilleri olarak izlerini bıraktı. Fosilleri, yaşadıkları sürecin koşullarını aktardı milyonlarca yıl sonrasına.
Bazılarıysa öylesine büyük bir yaşama direncine sahipti ki, hâlâ varoluşlarını bu arzuya borçlular.

Bu türlerden Brachipodolar, üçüncü zaman olan Paleozoyik'te ortaya çıktı ve birkaç türü günümüze dek ulaştı. Çoğunlukla sığ ve ılık denizlerde var olan bu milyonlarca yıllık deneyime sahip canlıların daha kalın kabuklu bazı türleri yaşamlarını bugün soğuk denizlerde sürdürüyor. Paleozoyik dönemin başından bu yana varolan yumuşakçalar (Moluska) ise çoğunluğun hem lezzetini, hem de görüntüsünü çok iyi bildiği canlılar; midye (Mytilus), istiridye (Ostrea), ahtapot (Octopus), mürekkep balığı (Sepia). Yumuşakçaların karaya çıkıp da halen yaşayan bir türü de kara salyangozu (Helix). İki parçalı yumuşakçalar; yassı solungaçlılar (Lamellibranchiata) derinliklerde yaşıyor. Karındanbacaklılar (Gastropodalar), spiral şeklinde sarılmış tek parçalı yumuşakçalardır.

Kafadan bacaklılar (Sefalopadalar), deniz kestaneleri (Echinodermata) ve deniz yıldızları (Asterozao) onlarca milyon yıl önce oluşan, ama varlıklarıyla bugünü de renklendiren ilginç ve genetik olarak çok deneyimli canlılar. Yaşamın eşsiz bileşkesi, uçsuz bucaksızlığıyla evrenin sonsuzluğunu çağrıştıran denizlerin canlıları, düşlerimizin de malzemeleri. Kim bir deniz yıldızının güzelliğini ve gizemini görmezden gelebilir ki?

Kimi zaman maviliğiyle, kimi zaman amansız dalgalı öfkesiyle, kokusu, tadı, genişliği, derinliği ve derinliklerindeki varlıklarıyla deniz yaşamın ta kendisi.
Ne de olsa önce deniz vardı...

* Serpil Sofuoğlu Güngör, yazar.