Anadolu toprakları 20. yüzyılın ilk çeyreğinde, Türk ulusunun en büyük varoluş mücadelesine sahne oldu. I. Dünya Savaşı sonundaki bu ulusal direniş hareketinin (1919-23) mimarı Mustafa Kemal'di (Atatürk). Çağdaş Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla sonuçlanan ve Türk tarihinde bir dönüm noktası olan Kurtuluş Savaşı, yalnızca Türklerin değil, aynı durumdaki pek çok ulusun da özgürlük meşalesi oldu. Milli Mücadele'nin önderi, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu ve ilk Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk için yapılan anıt mezar Anıtkabir'in, her yıl onbinlercesi yabancı uyruklu olmak üzere, yaklaşık 7 milyon kişi tarafından ziyaret edilmesi belki de bunun en büyük göstergesi.

Türk ulusunun varoluş destanıyla Mustafa Kemal Atatürk'ü gelecek nesillere aktarabilmek amacıyla, Anıtkabir'de Genelkurmay Başkanlığı tarafından bir müze kuruldu; Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi. 26 Ağustos 2002 tarihinde Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer tarafından açılan müze, Atatürk'ün mozolesinin yer aldığı Şeref Salonu'nun altındaki sütunlu ve tonozlu üç bin metrekarelik alanda bulunuyor.

Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi, Çanakkale, Sakarya, Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Muharebeleri'ni, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş yıllarını ve Atatürk dönemini farklı sergileme teknikleriyle çarpıcı bir biçimde sunuyor. Tören alanından anıt bloğuna doğru bakıldığında, sağda yer alan Mîsâk-ı Milli Kulesi'nin kapısından girilen müze, üç ana bölümden oluşuyor

Birinci bölümde Atatürk'ün özel eşyaları, ikinci bölümde panorama ve yağlıboya tablolarla Çanakkale Muharebeleri ile Kurtuluş Savaşı, üçüncü bölümde ise ayrı ayrı tonozlarda Milli Mücadele anlatılıyor.

Mîsâk-ı Milli ve İnkılâp kuleleri arasındaki ilk bölümde bulunan ve Atatürk'ün özel eşyalarının sergilendiği Atatürk Müzesi, yeni sergileme teknikleriyle düzenlenerek ve diğer bölümlerle birleştirilerek, Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi adını aldı. İlk olarak 21 Haziran 1960'da açılan bu bölümde, Atatürk'ün kullandığı eşyalar ile kendisine yabancı devlet adamları tarafından verilen hediyeler sergileniyor. Bu bölüme konulan balmumundan yapılmış Atatürk heykeli de O'nun bilim ve sanata verdiği önemi vurguluyor.

Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nin ikinci bölümünde ilk önce Çanakkale Savaşı, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz'u konu alan üç panorama dikkat çekiyor.

Bu panoramalar yapılan düzenlemeler sayesinde üç boyutlu bir etkiye sahip. Kullanılan savaş objeleri ve maketlerle, muharebelerin geçtiği yerler ve dönem aslına uygun olarak canlandırılıyor. Türkiye'de ilk kez uygulanan bu teknik, ziyaretçilere Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna giden yolda yaşanan güçlükleri o günlerdeymişçesine aktarıyor. Bu bölümde ayrıca, başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Kurtuluş Savaşı'na katılan komutanların portreleri ile kurtuluş mücadelesinden çeşitli anların resmedildiği büyük boyutlu tablolar da sergileniyor.

Üçüncü bölüm ise, Panorama Bölümü'nü çevreleyen koridordaki 18 tonozda yer alan tematik sergi alanlarından oluşuyor. 1919-1938 yıllarında, Atatürk dönemine ilişkin olayların anlatıldığı Tonoz Müzeler, Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi'nde farklı bir atmosfer yaratıyor

Mozolenin bulunduğu Şeref Salonu'nu ayakta tutan sütunlu salon ile Anıtkabir'in temel duvarları arasında kalan koridorda yer alan ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanları'ndan ebediyete intikal edenlerin defnedilmesi amacıyla inşa edilen, ancak kullanılmayan tonozlu odacıklardaki vitrin düzenlemelerinde, Kurtuluş Savaşı ve Atatürk Devrimleri'ne ilişkin üç bin kadar fotoğraf ile bunların açıklamalarına yer veriliyor. Yine bu bölümde sanatçılar tarafından hazırlanmış rölyefler ve Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasında büyük hizmetleri görülen asker-sivil yirmi kahramanın büstleriyle kısa özgeçmişleri yer alıyor. Müzenin sunduğu yeniliklerden biri de ziyaretçilerin müze ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna ilişkin bilgileri alabilmeleri için oluşturulan ve beş dilde hazırlanan sesli tanıtım sistemi. Müze içinde ayrıca, bedensel engelli ziyaretçiler için özel bir asansör bulunuyor.

Atatürk ve Kurtuluş Savaşı Müzesi, başta Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşu için çaba sarf etmiş kahramanların aziz hatırasına adandı. Türk ulusunun, Atatürk önderliğinde Kurtuluş Savaşı'nda verdiği büyük mücadeleyi nesilden nesile aktaran müze, O'nun yıllar önce yaktığı hürriyet meşalesinin ışığını bütün dünyaya yaymak gibi büyük bir görevi üstleniyor.

* Mehmet Özel, sanat koordinatörü.