Hiç 'Lebkuchen' tattınız mı? Çeşit çeşit baharat kokulu bir kurabiye türü bu. Gerçi Noel zamanı Almanya'nın her köşesinde kapış kapış satılır, ama Nürnberg denilince aklıma ilk o gelir. Nürnberg'de bu leziz kurabiyenin üretimi ortaçağa kadar dayanıyor. İçerdiği baharatlar nedeniyle 'refah'ın, 'bolluğun', 'zenginliğin' kokusunu, tadını taşıyan kurabiye, kentin eski öneminin de bir göstergesi adeta. Nürnberg'e resmi belgelerde ilk kez 1050 yılında rastlanır. O günlerde adı Noremberg olarak geçiyor. III. Heinrich'in yaptırdığı şatonun etrafında gelişen yerleşme, 1219'da kent olarak ilk beratını alır. Bundan kısa süre sonra da özgür bir imparatorluk kentine dönüşür. 13. yüzyılın sonuna doğru imalathaneleri, zanaatkarları ve kazançlı ticaret etkinlikleriyle gelişmiş bir kenttir. Dönelim o yuvarlacık, kahverengi, mis kokulu, hem de bol baharatlı kurabiyelerimize... O baharatlar ki ortaçağ Avrupası'nda altın değerindeydi. Sayılı ailelerin sofralarını süsleyen iştah açıcı, baharatlı yemekler bir zenginlik sembolüydü. Ufacık bir karabiber tanesinin bile mucizevi yetenekleri vardı:

Sıradan bir et parçasını leziz bir yemeğe çevirebiliyordu! Üstelik baharatlar yalnızca mutfakta değil, tıpta da kullanılırdı. 1395 yılında Nürnberg'te ilk Lebkuchen fırını açıldı. Fırının burada açılması ve kurabiyelerde bol bol baharat kullanılması hiç de tesadüfi değildi. Kuzey Avrupa'ya baharat getiren yol Nürnberg'den geçiyordu. Bu durum, böyle lüks bir tatlıyı tüketebilmek için gereken refahın kaynağının nereden geldiğini yeterince açıklıyor. Nürnbergliler zenginliklerini yalnızca bol baharatlı kurabiyeler pişirip, keyfine bakmak için kullanmadı elbet... Ortaçağ Nürnberg'i sanatsever bir kentti. Zengin tüccar aileleri yalnızca kendi evleri için değil, aynı zaman da görkemli kiliseler ve manastırlar inşa etmek için de hiçbir masraftan çekinmediler. Uzun bir süre bu kentte yaşayan Almanya İmparatoru Dördüncü Karl (1316-78) da Nürnberg'i çok severdi. Onun zamanında 'Goldene Bulle' denilen fermanla, her yeni kral için ilk meclis toplantısının Nürnberg'te yapılması kural haline getirildi. İmparator, devlet simgelerinin burada saklanması için emir de vermişti.

Ressam Albrecht Dürer'in (1471) doğduğu kent olan Nürnberg, bu dönemde sanat alanında tarihinin en büyük gelişmesini yaşadı. 1525'te Reform Hareketi'nin temel ilkelerinin benimsenmesinden sonra Protestan önder Philipp Melanchthon, kentte kendi adını taşıyan bir 'Gymnasium' (lise) kurdu. Kent, Batı dünyasında bir bilim merkezi olarak ün saldı. 17. yüzyılın başlarında ekonomik ve kültürel gelişiminin doruğuna ulaşan Nürnberg, 1806'da özgür imparatorluk kenti olmaktan çıktı ve Bavyera Krallığı'na bağlandı. Kent, 'Uyuyan Güzel' misali uzun yıllar boyunca derin bir uykuya daldı. Ta sanayileşme devrine kadar... Nürnberg ile Fürth'ü birbirine bağlayan ilk Alman demiryolunun açılması (7 Aralık 1835) kentin kaderini değiştirdi. Nürnberg, modern bir sanayi merkezi olarak gelişmeye başladı. Gene de bugün görülen kent, eskinin Nürnberg'i değil. İkinci Dünya Savaşı sırasındaki bir hava bombardımanı (2 Ocak 1945) kentin yüzde doksanını bir harabeye çevirdi. Kentin 1930'larda Nazi Partisi'nin merkezlerinden biri olması nedeniyle, bu saldırının siyasal bir boyutunun olduğu düşünülüyor.

Yahudileri hedef alan 'Nürnberg Yasaları' da burada hazırlanmıştı. Kent bu nedenle, İkinci Dünya Savaşı sonrası Alman savaş suçlularının Müttefikler tarafından yargılandığı mahkemelere de sahne oldu. Nürnberg, tarihinin bu kara bölümünü unutmuş değil. Bugün suçluların mahkeme edildiği salon, müze olarak kullanılıyor. Bugünkü Nürnberg'te savaştan kalan izlere rastlanmıyor. Kentin eski merkezi restore edilmiş durumda. Özellikle kale, eski surları ve önemli yapıları yeniden inşa edildi. Çağdaş Nürnberg, gelenekle modernliği uyum içinde yaşatmaya çalışıyor. Bu nedenle sanat etkinliklerine büyük önem veriliyor. Kentteki müze ve tiyatrolar bunun en büyük kanıtı. Yarım milyon nüfuslu Nürnberg, Almanya'nın en zengin eyaleti olan Bavyera'ya bağlı. Yine de ekonomik açıdan zenginliği kendi ekonomisinin gelişmişliğinden kaynaklanıyor. Bavyera'nın ikinci iktisat merkezi olan Nürnberg, aynı zamanda önemli bir hassas mekanik ve optik araçlar, elektrikli aletler üretim merkezi.

Motorlu araç, baskı, kimya, ahşap, kâğıt, tekstil ve oyuncak sanayileri de büyük önem taşıyor. 300 bin çalışan nüfusu, özellikle yeni teknoloji sektöründe, finansal hizmetlerde ve Almanya çapında önemli baskı işlerinde çalışıyor.
1997'de Nürnberg ve Antalya arasında bir kardeş şehir antlaşması imzalandı. Belki Nürnberg'e, Antalya'ya geldiği kadar turist gelmiyor, ama buradaki turizm yine de ortalamanın üstünde. Bunun sebebi kentin doğal güzelliklerinin yanı sıra pek çok ulaşım yolunun kavşak noktasında olması. Ama, herkes tatil için gelmiyor. Kentin Kongre Merkezi, geçen yıl tam 126 toplantı ve 23 fuara evsahipliği yaptı. Kentin kültürel yaşamında da yüzyıllara meydan okuyan inanılmaz bir hareketlilik göze çarpıyor: Richard Wagner'in 'Meistersinger' operasıyla ortaçağın müzik kültürü bugüne taşınırken, Hermann Kesten ve Friedrich Hagen gibi ünlü yazarlar da Nürnberg'e çağımızın damgasını vuruyor.

* Stefan Hibbeler, yazar.