İlkbahar, güneş ışınlarının okşadığı rengârenk çiçeklerle kaplı kırların, yeşillikli çayırların zamanıdır ya, çiçek denilince de aklımıza hep bu mevsim gelir. Bu kanı genellikle doğru olmakla birlikte, diğer mevsimlerde açan çiçekler de var elbet. Özellikle ülkemizde kışın, hatta karda açan çiçekler bile görebilirsiniz. Bu bitki ve çiçek zenginliğinin nedeni, Türkiye' nin barındırdığı üç önemli flora bölgesiyle kıta özelliği göstermesidir. Kuzeyinde Avrupa-Sibirya, güneyinde Akdeniz, iç bölgelerinde İran-Turan florasına sahip olan Türkiye, 9500 bitki türüne de ev sahipliği yapıyor. Avrupa'daki bitki türü sayısının 12 bin olduğu hatırlanınca, Türkiye'nin neredeyse bir kıta kadar zengin olduğu sayısal olarak da doğrulanmış oluyor. Ayrıca, 9500 bitki türü arasında üç bininin endemik olması, yani dünyada yalnızca Türkiye'de bulunması da ülkemizin bu konudaki önemini artırıyor. Kış, çiçekli otsu bitkiler için zor ve beklemeyle geçen bir mevsim. Bu mevsimde çiçekli bitkilerin çoğunlukla yaprakları dökülmüş, gövdeleri de kurumuş durumda olur. Kökleri ve soğanları toprak altında veya tohum olarak kışı

geçirirler. Ama, bazı türlerin aktif yaşamları kışın da devam eder, hatta çiçek bile açarlar. Bu çiçekli bitkilere daha çok Akdeniz bölgesinde rastlanır. Akdeniz'in öncelikle iklimsel avantajı, sonra jeomorfolojik ve topografik durumu bu çiçeklerin çoğunlukla burada toplanmasına neden olur. Karçiçeği/kışboynuzu (Eranthis hyemalis) Akdeniz'de geç kış veya erken baharda topluluklar halinde rastlanan bir çiçektir. Toros Dağları'nda eriyen karlar arkasından çıkan karçiçeğinin parlak sarı taç yaprakları, gri kalker kayalara, Tarsus yaylalarına renk verir. Kış mevsiminde açan ve karla, kışla ilintili bir ad verilen çiçekli bitkilerden en bilineni hiç şüphesiz kardelendir (Galanthus). Aynı zamanda çeşitli yörelerde çiğdem (Crocus) ve Manisa lalesine (Anemone blanda, Anemone coronaria) de yine karçiçeği deniliyor. Doğu noel gülü de (Helleborus orientalis) kışla ilgili verilmiş güzel isimlerden biridir.

Kışın açan çiçeklerden kardelen, kar ve kışla adeta bütünleşmiş gibidir. Üç çanak yapraktan oluşmuş kar gibi beyaz çiçeği, narin yeşil sapından aşağıya sarkık şekilde durur. Yurdumuz, on doğal türü bulunan kardelene bazen Bolu yaylalarında karlar içinde, bazen İstanbul'da meşe ormanının altında ya da Taşlı Kilikya'da karlı kalker kayalıklarının dibinde ev sahipliği yapar. Havaların yumuşamasıyla toprağın ısınmasından dolayı karlar arasından çıkan kardelenleri bu bölgelerde kolaylıkla görebilirsiniz. Aşırı toplama nedeni ile tehdit altında olan bu güzel çiçeği uygun iklimdeyseniz, bahçenizde veya evinizde de kolaylıkla yetiştirebilirsiniz. Türkiye'de on doğal türü olan siklamen (Cyclamen) farklı bölgelerde ve 0-2400 metre yükseklikler arasında görülebilir. Siklamenin bazı türleri kışa girerken ve kış süresince pembe, beyaz, kırmızı birbirinden güzel renklerle çiçek açar. Cyclamen coum Karadeniz bölgesinde yaygın olarak bulunan küçük boylu pembe çiçekleri olan bir cinstir. Özellikle ormanlarda, kayalıkların arasında ansızın karşınıza toplu olarak çıkarlar.

Büyük bir alan pembeye boyanmış gibi olur. Bazen de ona karlar içinde rastlarsınız. Isınan topraktan pembe çiçekli boynunu uzatarak dışarı çıkmaya çalışır. Siklamenin kültüre alınan pek çok türünü çiçekçilerde de bulmak mümkün.
Anadolu'nun en bilinen ve sevilen çiçeklerinden biri olan çiğdeme (Crocus) ormanlar, dağlar, ovalarda kısacası her yerde rastlayabilirsiniz. Bazı türleri kış ve erken baharda, bazı türleri ise sonbaharda açar. Şerit şeklinde altı adet ince yaprağı olan çiğdem kırları, dağ yamaçlarını büyük alanlar halinde sarı, mor renklere boyar. Çiğdemin popüler bir türü olan safranın (Crocus fleischeri) da üç adet portakal renkli stigması (dişi eşeysel organı) bulunur. Safran stigması toplanarak kurutulur ve tatlıcılıkta kullanılır. Doğu noel gülünün yaprakları her dem yeşildir. Geniş yapraklı ormanlarda, yerlerdeki kahverengi yapraklar arasında parlak koyu yeşil yaprakları ve açık sarı çiçekleriyle bulunduğu yere renk katar.

Yine yılbaşında noel çiçeği olarak satılan Ruscus hypoglossum da parlak kırmızı renkli meyveleri ile orman içlerinde görülebilecek en kuvvetli renge sahiptir. Aslında, kışın küçük parlak kırmızı meyveler denilince akla hemen yabani gül olarak bilinen kuşburnu (Rosa canina) geliyor. 1.5 metreye varan boyuyla çalı görünümlü kuşburnu, kışın yapraklarını dökünce, üzeri kırmızı küçük meyveler ile donanmış bir süs ağacına benzer. Vitamin açısından çok zengin olan bu meyveler, kışın kar altındaki en güzel renkleri oluşturur. Bitki tür zenginliği ile kıta özelliği gösteren Türkiye'de anlatılanların dışında kalan daha pek çok çiçek, birbirinden canlı renkleri ile bembeyaz yorganıyla gelen kışa hayat verir.

*Ali İhsan Gökçen, fotoğrafçı.