YÜKLENİYOR ...

























DILLERE DESTAN BULDAN BEZİ
2001 / TEMMUZ
Dilinde yanık bir türkü var Ayşe Teyze'nin 'Yazması oyalı'yla başlayan. Kendini işine o kadar vermiş ki içeri girdiğimizi bile fark etmiyor; başını hiç kaldırmadan çıkrıkta ip sarmaya devam ediyor. Halinden hiç şikâyetçi değil, ama acelesi var anlaşılan; çünkü, hemen yanındaki tezgâhta kumaş dokuyan eşinin bobini bitmek üzere. Süleyman Amca da eşiyle yarışıyor sanki; bu nasırlı eller allah bilir kaç milyon kez ilmik attı ipliğe...
Buldan'da hangi kapıyı aralasanız, bir türkü veya şarkı duyarsınız önce. Sonra da nasırlı ya da kınalı bir el dikkatinizi çeker. Nihayet asırlardır aynı heyecan ve aynı coşkuyla devam eden bir hikâyenin içinde bulursunuz kendinizi. Buldan bezinin hikâyesidir bu. Göz nuru ve alın teri vardır her ilmiğinde. Zaman değişse de, usul aynı usul. Baba oğluna el veriyor, ana da kızına öğretiyor.
Zevkli bir uğraş olsa da aslında bir yaşam biçimidir Denizli'nin şirin ilçesi Buldan'da dokumacılık.
Sayfa 1/5


























DILLERE DESTAN BULDAN BEZİ
2001 / TEMMUZ
Hem kent tarihi kadar eskidir de. Ünlü gezgin İbn Battuta'nın dediği gibi, "Burada altın işlemeli pamuklu kumaşlar dokunur ki emsali yoktur. Pamuğun güzelliği ve kuvvetli bükümlü olması dolayısıyla dokunan kumaş ve bezler de ziyade dayanır." Osman Gazi'nin kişisel eşyaları arasında Buldan işi kumaşların bulunduğu, Osmanlı Sultanı I. Murad ve Yıldırım Bayezid'in Buldan bezinden yapılma elbiseler giydiği ve Barbaros'un gömleğinin buraya ait olduğu taihîğ kayıtlarda geçiyor.
Takvimden düşen her yaprak Buldan'da geleneksel usullerle yapılan dokumacılıktan bir ilmik kopartsa da kentte bir avuç insan hâlâ el tezgâhlarıyla çalışmayı sürdürüyor. Ustaların dev dokuma fabrikalarının bacaları gölgesinde yaptığı bu direniş daha ne kadar sürer bilinmiyor, ama el tezgâhlarında yapılan dokumaların namı epey devam edecek gibi. Geleneksel usullerle yapılan dokumacılıkta kumaşın boyanmasından dokunmasına kadar her aşamada aile bireyleri görev alıyor. Sabah ezanıyla birlikte başlayan koşuşturma, gecenin geç saatlerine kadar sürüyor.
Sayfa 2/5


























DILLERE DESTAN BULDAN BEZİ
2001 / TEMMUZ
Buldan bezinin ilk hammaddesi olan saf pamuk ipliği hâlâ liderliğini korurken; geleneksel dokumada tercih edilen ipeğin kullanımı ise maliyetinden dolayı her geçen gün azalıyor. Bunun yanı sıra suni ipek ve son zamanlarda polyesterin de dokumacılıkta kullanıldığı gözleniyor.
Güzelliği, yumuşaklığı, sağlamlığı ve göz alıcı renkleriyle dikkat çeken Buldan bezi, bir o kadar da sağlıklı aynı zamanda. Ancak çok zahmetli bir uğraşın ardından meydana geldiğini de söylemek gerekir. Pamuk ipliğinin dokunacak hale gelmesi için bir dizi işlem yapmak gerekiyor. Önce hamını alma denilen yıkama, arkasından boyama, en sonunda da kurutma ve bobinleme yapılıyor. Mazı, defne, ceviz yaprağı, palamut, meyankökü, kestane, soğan kabuğu ve çehriden yapılan tabii boyalar bugün yerini kimyasal boyalara bıraksa da; altın sarısı elde edilen meşe palamudunun dokumaların boyanmasında halen kullanıldığı görülüyor. Yeminli boya da denilen bu boyanın elde edilişi ustadan ustaya değişiyor ve bu işlemler sır gibi saklanıyor.
Sayfa 3/5


























DILLERE DESTAN BULDAN BEZİ
2001 / TEMMUZ
Kuruyan boyalı iplikleri bobinlere sarmak için yöreye has el çıkrıkları devreye giriyor. Buldan bezinin en önemli ve son ayağı olan dokuma işlemi ise el tezgâhlarında yapılıyor. Bu tezgâhlarda yapılan dokumaların, hem motorlu tezgâhlarda hem de fabrikalarda üretilen bezlere göre daha sağlam olduğu belirtiliyor. Buldan'da dokunan geleneksel bezlerin çeşitleri ise peştamal, üstlük, havlu, çarşaf, mendil, sofralık, buldan bükülüsü ve elbezi.

Buldan ve çevresinde kullanılan üstlük ise kadınların günlük yaşamında büyük yer tutuyor. Yalnız başa bağlanmayıp, bele de bağlanabilen üstlükler işlemeli-işlemesiz, desenli-desensiz, kozalı-kozasız olarak ayrılıyor. Denizli'de geleneksel bir kıyafet olan üçetek ise Buldan'da yapılan elbiselerin başında geliyor. Haremde cariyelerin daha çok iç giysisi olarak giydiği bürümcükten (Buldan bezinin eski adı) türlü türlü giysiler yapılıyor. Buldan bezinden perde ve teri emme özelliğinden dolayı çarşaf da yapılıyor.
Sayfa 4/5


























DILLERE DESTAN BULDAN BEZİ
2001 / TEMMUZ

Bugün Buldan'da el tezgâhlarında dokunan çarşaf bulmak zor olabilir, ancak atölye ve fabrikalarda aslına uygun olarak düz, renkli ve fitilli türlerde çarşaf üretimi yapılıyor. Buldan çarşaflarının karakteristik özelliği, kenarlarının saçaklı olması. Buldan bezi üzerine yapılan işlemelerin motif ve desenleri ise sadece buraya has bir sanat. Daha önce elde kasnak ile yapılan işlemeler bugün makinelerle gerçekleştiriliyor. Renk olarak altın sarısı, turuncu ve kahverenginin dikkat çektiği işlemelerde zikzak, yonca, papatya, başak, manolya, kilim, narçiçeği, zambak, gül, tütün ve lale motifleri kullanılıyor. l

 

* Abdullah Kılıç, gazeteci
 Photoğraflar ASLAN YAVUZ.
Sayfa 5/5
 
























































Bir önceki konu başlığı Bir önceki konu başlığı