YÜKLENİYOR ...

BİR ZAMANLAR ANKARA 2001 / MAYIS "İstasyon, sonra bataklık, sonra mezarlık ve derme çatma Karaoğlan'dan (çarşı) sonra yangın yeri, onun sonunda da kerpiç ve hımıştan, kaldırımsız veya Arnavut kaldırımlı, eğri büğrü sokaklı bir köy... Ankara bu idi." Falih Rıfkı Atay, ünlü eseri "Çankaya"da Cumhuriyet şafağındaki Ankara'yı bu sözlerle betimler. Geçmişi erken Hititler'e uzanan, kızıl kahve Ankara taşından etkileyici bir kalenin taçlandırdığı bozkırın ortasındaki, bir tepenin tatlı yamaçlarına yayılmış, büyüklüğü hepsi hepsi birkaç mahalleyi geçmeyen bu yoksul, mütevazı Orta Anadolu kasabası, başkent ilan edilmesiyle başlayan süreç içinde bugün beş milyonu aşkın nüfusu ile Türkiye'nin ikinci büyük metropolü haline dönüşür. Yalnızca bir kentin inşa edilmesinin ötesine geçen Ankara'nın inşaası, Cumhuriyet kadroları tarafından topluma çağdaş değerler ve yaşam biçimlerinin sunulması çerçevesinde, yeni rejimin başarı ölçütlerinden biri olarak da algılanır. Sayfa 1/5

BİR ZAMANLAR ANKARA 2001 / MAYIS Ankara, ünlü tiftik keçilerinin anavatanı ve kaliteli sofun dünya çapında önemli bir üretim merkezi iken, 1838 Türk-İngiliz Ticaret Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu'nun yabancı ticarete ölçüsüzce açılmasıyla hızlı ve dramatik bir şekilde çöker. Şüphesiz Kurtuluş Savaşı kentin yaşam şartlarını daha da ağırlaştırır. 13 Ekim 1923'de başkent ilan edildiğinde köy görünümlü küçük bir kentten fazlası değildir Ankara. Fehmi Yavuz'un "Ankara'nın İmarı ve Şehirciliğimiz" adlı kitabından öğrendiğimiz gibi o günlerde "şehrin elde edilen zafer ve yapılan inkılabın azametiyle mütenasip bir şekilde kurulması" gerekmektedir. Ancak, eldeki imkânlar, her şeyin birden gerçekleştirilmesine uygun değildir. Tıpkı Kurtuluş Savaşı'ndaki gibi sınırlı imkânlarla adım adım ilerleyerek, yoktan olmasa bile yokluktan bir eser yaratılmalıdır. İlk günlerin heyecanı içinde imar çalışmaları hemen başlar. Cumhuriyet kadrolarının tavırları açık ve nettir: Eski Ankara'ya dokunulmadan yanına yeni bir kentin kurulması hedeflenmektedir. Sayfa 2/5

BİR ZAMANLAR ANKARA 2001 / MAYIS 1925'te eski kentin güney ve güneybatısındaki boş arazilerde yeni kentin kurulması amacıyla çıkartılan özel istimlak yasasının ardından, günümüzde Gençlik Parkı'nın da yer aldığı bataklık alan içinde olmak üzere 400 hektardan fazla arazi kamulaştırılır. Artık öncelikli sorunlardan biri konuttur. Bugünkü Sıhhıye civarı için 1925-27 arasında mevzi bir plan hazırlanır. 1927'de Alman plancı Lörcher'e yine aynı bölge ve Kızılay çevresi için hazırlatılan planlarla birlikte "Yenişehir" doğar ve yapılaşma faaliyetleri de başlar. 1925'lerde demiryolunun güneyinde memurlar için yaptırılan iki katlı evlerle Yenişehir'den Kavaklıdere'ye kadar uzanan bahçeli, müstakil evler ön plana çıkar. Yenişehir'den Kavaklıdere'ye doğru uzanan villalar arasında kulesiz, saçaksız binalara rast gelmemek neredeyse mümkün değildir. Bir Cumhuriyet klasiği olarak görülebilecek bu konut mimarisinden ne yazık ki günümüze pek az örnek ulaşabilmiştir. Sayfa 3/5

BİR ZAMANLAR ANKARA 2001 / MAYIS 1928'de Ankara Şehri İmar Müdürlüğü kurulur. Müdürlük tarafından Türkiye'de ilk kez bir Junkers uçağıyla hava fotoğrafları alınır ve Ankara ile çevresinin haritaları hazırlanır. Hemen ardından da 1928'de kent planı için uluslararası bir sınırlı yarışma açılır. Berlin Kent Planı müellifi Hermann Jansen'in önerisi olumlu bulunarak Ankara Nazım Planı kendisine hazırlatılır ve Jansen Planı 1932'de onanarak yürürlüğe girer. Gerek Türk, gerekse yabancı birçok tanınmış mimar kadar pek çok genç yetenek de Ankara'nın inşaasına katkıda bulunur. Bu açıdan Ankara'nın inşaası adeta bir okul görevi gördüğü gibi, kariyerlerin de inşa edildiği bir şantiye olur. Ancak, bu tutkulu inşa faaliyetlerinin önündeki en önemli engel, nitelikli insan gücü ile yapı malzemelerinin kıtlığı ve pahalılığıdır. 1930'larda kentin merkezi Ulus çevresinde biçimlenir. Gerek Ulus'ta Anafartalar Caddesi'nde, gerekse Kızılay'a doğru çok katlı yapılar ve apartmanlar cadde kenarlarında hızla boyverir. Sayfa 4/5

BİR ZAMANLAR ANKARA 2001 / MAYIS Hürriyet Bilgen'in "Ankara'da Gündelik Yaşam" adlı eserindeki ifadeleriyle, "Anafartalar Caddesi, apartmanları, tenteli dükkânları, temiz ve geniş kaldırımlarıyla Ankara'nın görünümüne katılan bir yeniliktir. Yenişehir ise yeniliğin uyumsuzluklarının yaşandığı bir yer olur." Cumhuriyet'le gelişen kentin ticaret hayatıyla eş zamanlı olarak toplumsal yaşam da baloları, konserleri, at yarışları, hafta sonu gezileriyle çeşitlenir. Sonuçta on beş yıl içinde yeni Ankara düzenli mahalleleri ve apartmanlarıyla olduğu kadar plan dışı gelişmeleriyle de çağdaş Türk kentlerinin tüm tipik özelliklerini barındırarak yeniden kurulur. Bir kente değer kazandıran biraz da kente katılan her yaşamın, her emeğin katkısıyla çoğalan, çeşitlenen hikâyeleri, efsaneleri, kahramanlarıdır hiç şüphesiz. Burada dile getirilenler de bugün artık pek fazla hatırlanmayan Ankara'nın yeniden kuruluş günlerinden küçücük bir kesittir. Sayfa 5/5