Söylencelere göre, MÖ 2. yüzyılda Bergama Kralı II. Attalos'un "Bana bir yeryüzü cenneti bulun," buyruğuyla kurulan ve adını kurucusundan alan Attaleia, yani günümüz Antalya'sı, Anadolu'nun en bereketli coğrafyasında, antik Pamphylia, Pisidia ve Lykia bölgelerinin kesiştiği bir noktadadır. Bereketli coğrafyalara, renkli ve bin çiçekli kültürlere ev sahipliği yapan Antalya, tarih boyunca içinde hep kültürü, sanatı, mimariyi ve mitolojiyi dorukta yaşatmıştır. Çünkü onun mayası, lacivert denizlerin, kekik kokulu görkemli Torosların, coşkun çağlayanların, renk renk gelinduvakları ve hüsnüyusufların harmanıdır
Ozan Mehmet Emin Yurdakul'un benzetmesiyle o tarihinin her döneminde, "Akdeniz'in berrak aynasında kendi güzelliğini seyreden şirin bir kızdır." Ve hep cezbeder.Bu cazibeye kendilerini kaptıran gezginlerin tümünü tanımıyoruz. Bildiklerimizin ilki Anadolu'da beyliklerin egemen olduğu bir dönemde, 1335-1340 tarihleri arasında Antalya'ya gelen Arap seyyah İbn Battuta'dır. İşte, onun anlatımından birkaç satırla Antalya:

"...Bütün şehir bir orman görüntüsü veriyor. Portakal, limon, incir ve dut ağaçlarından oluşan bahçeler, süs bahçesi özeniyle düzenlenmiş. Liman tarafındaki manzara harika. Her taraf ağaç ve çiçeklerle kaplı. Çıktığım bir gezi sırasında bir kucak dolusu çiçek topladım. Görmediğim, hatta adını bile bilmediğim o kadar çok çiçek var ki burada... Doğa adeta coşarcasına kendiliğinden bu güzellikleri sunuyor..."
Avusturyalı araştırmacı Karl Lanckoronski, 1884-1885 yıllarında Pamphylia ve Pisidia araştırmaları için büyük bir ekiple bölgeye gelir. O da yörenin arkeolojisiyle ilgilidir. İşte, kitabının "Pamphylia" cildinde, Antalya için yazdıklarından birkaç satır:
"...Şimdi gözünüzün önüne şöyle bir manzara getirin: Karşınızda, üst üste binmiş, denize ulaşmak için yarış edercesine birbirinin üzerinden, sağından, solundan geçiverecekmiş gibi duran dağlar. Yeşille mavinin kendiliğinden oluşan ve günün her saatinde ışığın durumuna göre insanı büyüleyen renk uyumu.

Şelaleler, akarsular, hurma ağaçları, minareler, alacakaranlıkta sis çökünce minarelerden yankılanan sesler...Kısacası Avrupalı yazarların çizdikleri hayal ürünü güzel manzaraların belki de hayal edilemeyecek kadar güzeli ve gerçeği işte burada..."
Ve tüm gezginlerden öte, gün olur Atatürk gelir Antalya'ya. O'nun gelişi ve söylemi aslında hiç de farklı değildir, Bergama kralı Attalos'tan. Aradan 2150 yıl geçmiştir, ama güzel aynı güzeldir: "Antalya hiç şüphesiz dünyanın en güzel yeridir." l

*Kayhan Dörtlük, arkeolog, Suna-İnan Kıraç Kaleiçi Müzesi Müdürü.
Musa Seyirci, Antalya İl Kültür Müdürü *Gravür ve fotoğraflar, Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri
Araştırma Enstitüsü Arşivi'ndendir.