Dünyayla öyle barışıktı ki pencere, önündeki sedirde saatlerce hiç sıkılmadan oturabilirdim. Ucu dantelli kar beyazı perdeyi araladığımda, önce kadim ceviz ağaçları çarptı gözüme. Az ötedeki küçük bostan, mavi göğün altında bir avuç cıvıltılı yeşillik! Taştan örme bir duvarla çevrili ve mevsimine göre çeşit çeşit taze sebze yetiştiriliyor içinde: Mısır, domates, biber, salatalık... Yukarı doğru tırmanan taş döşeli, daracık sokağın geleni geçeni, eşi dostu eksik olmuyor. Belli ki hep bu köyde yaşasa, bir de sokağa bakan, kanaviçe işlemeli yastıklarla süslü şu rahat sedire kuruluverse, hiç yalnızlık çekmez insan. Safranbolu Yörük Köyü'nde, Sipahioğlu Konağı'nın duvarları masif ahşap dolaplar ve kök boya ile yapılmış kalemişleriyle bezeli 'baş oda'sındaydım... Konak, 1999 yılından beri köye gelen ziyaretçilerin de gezebildiği bir müze ev. Pencereden bakılınca gözüken evler, Osmanlı döneminde Anadolu ve Balkanlar'da görülen altı kâgir, üst katları ahşap çatkılı 'Geleneksel Türk Evleri'yle aynı özellikleri taşıyor. Alaturka kiremitleri, geniş saçaklı çatıları, kara kapaklı, ahşap korkuluklu, bol ışık alan göz göz pencereleri,

cumbaları, eliböğründeli çıkmaları, bazılarının çatılarında ise cihannümaları var. Yazılı olmayan, ama herkesin bildiği bir kanuna göre inşa edilmişler. Ev yapmanın yaşamı da biçimlendirdiğine inanan, geçmiş bir yaşam kültürünün ayakta kalan son temsilcileri onlar. Komşuya gösterilen sevgiyi, saygıyı simgeliyorlar: Hiçbiri bir diğerinin güneşini, manzarasını kesmiyor. Geleneksel Türk konutlarının bir özelliği bu. Yapım kitabelerinden en eski olanların 17. yüzyıl, büyük bir çoğunluğunun ise 19. yüzyıl sonlarına tarihlendiği anlaşılan evler inşa edilirken, insan ve doğayla uyumlu bir yaşamı amaçlayan daha pek çok görgü kuralına uyulmuş: Komşunun bahçesine bakan bir pencere açılmıyor, yandaki bahçeye çatıdan gelen yağmur suyu boşaltılmıyor örneğin.
"Yanağının yanına sıkıştırdı böğürtlen işlemeli başörtüsünün ucunu, / buyurun dedi halı serili kerevetlere / oturduk. / Bu oda benim dedi, bir güzel, bir içten gülerek, / Dolapları, tavanı göstererek... / Bu oda benim. / Burada ben yaşarım..." der, Safranbolu'yu konu alan bir şiirinde Cengiz Bektaş.

Dizeler, geleneksel Türk evinin bir yaşama genişliği, bir yaşam zenginliği sunan odalarını ne güzel anlatır. Odaların her biri farklı hayatlara açılır. Her biri ayrı birer çekirdek aileyi barındırabilecek şekilde birbirinden bağımsız olarak tasarlanmış, ahşap dolaplar, yüklük ve ocak gibi elemanlarla donatılmıştır. Dolapların içinde bugünün duş kabinlerini andıran gusulhaneler (yunmalık) bulunur. Aynı odada, yer sofrasında yemekler yenir, toplanır; akşam dolaplardan döşekler alınır, serilir; sabah tekrar toplanır. Odanın çok amaçlı kullanılması yörük kültüründeki çadır geleneğinin de bir devamıdır. Böylece, büyük bir ailenin bireyleri hem farklı dünyalarda, hem de aynı çatı altında yaşayıp gider. Yıldızlı gökkubbeyi kendi damları bilen yörüklerin 'yurt' adını verdikleri çadırlarında bir zamanlar çoluk çocuk, ana baba, gelin damat ayrı ayrı, ama yine de yan yana yaşamaları gibi... Tüm geleneksel konutlarda olduğu gibi Safranbolu Yörük Köyü evlerinde de zemin kat, taşlık (hayat), mutfak, depo ve ahır gibi mekânlardan oluşur; üst katlarda odalar ve sofalar yer alır. Ev sahibinin varsıllığı odaların işlevlerini

farklılaştırır: 'Baş oda', 'kitaplık', 'namaz odası', 'ekmek evi' (mutfak) gibi değişik adlarla anılır odalar. Pencere sayısının fazlalığı, hatta döşemede kullanılan tahtaların eni bile ailenin zenginliğinin bir göstergesidir artık. Safranbolu Yörük Köyü çoğunlukla iki ya da üç katlı konaklarıyla kırsal bir dokudan çok, kentsel bir biçimlenme sunar. Köyde yaşayanların Oğuzların Kayı boyundan, Karakeçili aşiretinden geldiği söyleniyor. Sultan Abdülhamid döneminde önce köyün zengin ve ağa sınıfı, ardından da çiftçiler iş kurmak amacıyla İstanbul'a gelip yerleşmeye başlamışlar. Ama, köyle ilişkileri asla kesilmemiş. İstanbul'a gelenler şekercilik, helvacılık, simitçilik ve börekçilik gibi işlerle uğraşmış, hem bu büyük şehirde hem de köylerinde çalışarak gelir düzeylerini yükseltmişler. Günümüzde de köy sakinlerinin çoğu yalnızca yaz aylarını geçirmek için buraya geliyor. Dolayısıyla, bir müze kent görünümünde olan Yörük Köyü, eşsiz miarîn dokusunun varlığını biraz da bu zenginliğe borçlu...

İncelikli bir kültürün ürünü olan evlerde, asıl zenginlik ise detaylarda, inançlarda gizli: Bereket vermesi için odalara konulan buğday başakları, uğur getirsin diye saçaklara asılan geyik boynuzları, evlerin inşa kitabelerindeki ibrik biçiminde sembolize edilmiş 'Maşallah'lar, Arap harfleriyle yazılmış dualar ve harçlarının doğa ve insana duyulan sevgiyle yoğrulması Safranbolu Yörük Köyü evlerinin koruyucu tılsımı.

*Emel Çelebi