İlkokul günlerimde Yerli Malı Haftaları olurdu. Hani o “Yerli malı Türk’ün malı, herkes onu kullanmalı” sloganının hakim olduğu yıllar. O günlerin bu basit, sade kutlaması bana çok güzel görünürdü. Ortalığı panayır havası kaplardı. Herkes evinden meyve, kuruyemiş, kurabiye, kek vs. yiyecekler getirir ve bunlar bir masada toplanırdı. Böylece öğle yemeği ziyafete dönüşürdü. Masanın şeref konuğu ise muzdu. Fakat yerli muz, çikita değil. Belki çikita muz kadar büyük ve gösterişli değildi. Buna karşılık lezzeti, kokusuyla bambaşkaydı ve tadına doyum olmuyordu. Antalya’nın Gazipaşa İlçesi Koru Mahallesi’nde muz bahçelerini dolaşırken bu eski günleri hatırlıyorum. Burada bahçeler genelde deniz kıyısında, tepelerin yamaçları teraslanarak kurulmuş. Sulama zor şartlarda yapılıyor. Dereden borularla getirilen su sırayla bahçelere veriliyor. Gelen su, ağaçların köklerinin üstünden geçen delikli borulara aktarılıyor. Bu şekilde israfın önüne geçilmeye çalışılıyor. Su borularla getirilemiyorsa tankerlerle taşınıyor veya kuyular açılıyor.

Bahçe sahiplerine muz üretimini nasıl yapıldığını, tüketiciye ulaşana kadar hangi aşamalardan geçtiğini soruyorum. Önce muzun tarifiyle başlıyorlar. “Muzların gerçek gövdeleri toprak altında soğan biçiminde bulunur ve bundan çıkan sürgünlerle çoğalıp yaprak verirler. Yaprakların iç içe geçmiş olan kınları odunsu olmayan ‘yalancı gövdeyi’ oluşturur.

25-30 yaprak çıktıktan sonra, çiçek tomurcuğu gelişerek çiçek topluluğunu oluşturur. Yalancı gövdenin ortasından çıkarak yaprak demetinin arasından havaya yükselen çiçek sapı bu çiçek topluluğunu taşır.”Buna halk arasında “dal vermek” veya “muzun doğurması” deniyor.

Bununla ilgili komik bir anı da dinledim. Gecenin karanlığında muz bahçesinin yanından geçen biri, bahçede kimse olmadığı halde tuhaf çatırtılar duymuş.

Seralarda kaplama malzemesi olarak naylonun kullanılmasıyla maliyetler düştüğünden daha da yaygınlaşmış. Don olsa dahi sobaların yakılmasıyla zarar görmeden atlatılabiliyor. Yapraklar ve hevenk, rüzgar ve dolu gibi olumsuz iklim koşullarından etkilenmiyor. Bütün bu olumlu şartlar birleşince verim iki kat artıyor. Eylül ve Ekim aylarında az miktarda başlayan hasat, Kasım ile Şubat ayları arasında yoğunlaşıyor. Bu aylar, Anamur muzunun manav vitrinlerinde en çok boy gösterdiği dönem. Artık bize de kış aylarının bu lezzetli enerji kaynağını afiyetle yemek düşüyor.

* Garo Miloşyan, fotoğraf sanatçısı.