Bu semboller, özel anlamlar taşıdıkları, nazar, tılsım, uğur gibi metafizik değerleri temsil ettikleri düşünülerek, her türlü malzemede, sivil ve dini mimaride, el sanatlarında, ahşap, taş, çini, kumaş, maden ve dolayısıyla sikkelerde de kullanılmıştır. Sikkelerinde figüratif ögeleri kullananlar arasında Artuklular da vardır. 11. yüzyılın sonundan 15. yüzyıla kadar Hasankeyf, Mardin ve Harput bölgesinde hüküm süren Artuklular, Döğer boyundandırlar. Artuklu sikkelerinde Roma, Bizans, Türk ve İslam etkileri görülür. Ancak, en fazla etkilendikleri medeniyet, şüphesiz ki Selçuklulardır. Tesbit edilebildiği kadarıyla Artuklular, sikkelerinde bakır ve çok az miktarda da gümüş kullanmışlardır. Bizans tarzı kıvırcık saçlı büstler, melekler, çift başlı kartallar, ejderler, Şamanizmde, Selçuklularda bolca kullanılan kutsal ağaçlar, zeytin, hurma ve bolluk-bereket sembolü nar, Artuklu sikkelerinde görülen öğeler arasındadır. Bizans tarzındaki sikkeler, -tıpkı Selçuklularda olduğu gibi- komşularıyla kolay ticaret yapılabilmek amacıyla, yani her ülkede geçerli olabilmesi için kestirilmiştir.

Artuklular tarafından kullanılanda da görüldüğü gibi, sikkeler yalnızca mübadele aracı olmayıp, bir medeniyetin devlet şekillerini, inançlarını, hükümdarların saltanat sürelerini, almış oldukları ünvanları, iktisadi hayatı, sanatsal zenginlikleri, kaybolmuş bir şehri, günümüze ulaşamamış bir bitkiyi, tarihsel olayları ve o medeniyetin sanatsal etkileşimlerini de gösteren, sanat tarihi açısından çok zengin bir belge ve kaynak niteliğindedirler.

* Gündegül Parlar, sanat tarihçisi.