CİRİT “Dörtnala gelip uzak Asya’dan”, Anadolu topraklarına girip “Akdeniz’e bir kısrak başı gibi uzanan” bu coğrafyaya yerleştiğimizde “at”ın yaşamımızda kuşkusuz vazgeçilmez bir yeri vardı. Anayurdumuz Orta Asya bozkırlarına ait panoramanın ana öğelerinden atın, sırtına binerek, arabaya koşularak ilk kullanılmaya başlandığı toprakların da, göçüp vardığımız yer olan Anadolu’nun kuzeydoğusunda, Karadeniz’le Hazar Denizi arasında kalan bölge olduğu sanılıyor. Bizler de Anadolu’ya gelirken sadece atlarımızı değil; onlara ait birçok kültürel motifi de beraberimizde getirdik. Bunların başında da, kimi yörelerde “değnek oyunu” olarak da bilinen “cirit” gelmektedir. Biniciliği geliştirmek amacıyla oynanan cirit, birbirine eşit sayıdaki atlı iki takımın mücadelesidir. Her bir oyuncunun elinde bulunan cirit, kabuğu soyulmuş, düzeltilmiş, kurutulmuş hurma, meşe ya da kavak dalından yapılır. 70 ile 100 cm uzunluğunda olan ciritin kalınlığı ise 2-3 cm çapındadır. Ucu, herhangi bir yere “saplanmayacak” bir şekilde yontularak küt hale getirilir.

Önceleri oldukça ağır ve kalın olan ciritin, yaralanma tehlikesine karşı, kuruyunca hafifleyen kavaktan imal edilmesi çoğu kez tercih edilir hale gelmiştir.

Bu oyun için özel olarak yetiştirilmiş atlara binen iki takım, kendi içinde düzenli bir şekilde yanyana, birbirlerinden ortalama 100 metre uzaklıkta karşılıklı dururlar. Oyunu başlatan kişiye “çavuş” denir. Çavuş, önce her oyuncuyu övücü sözlerle seyircilere tanıtır. Bu esnada davul-zurna eşliğinde cenk ve Köroğlu havaları çalınır. Oyun başladığında, geleneklere göre, iki takımdan birinin yaşı en küçük olan oyuncusu, atını tırısa kaldırarak karşı takıma doğru ilerler.

akiplerine 10-15 metre kadar yaklaştığında elindeki ciriti rakip takımdan birini hedefleyerek savurur. Aynı anda atının yönünü gerisin geriye çevirerek hızla takım arkadaşlarının yanına varmaya çalışır. Ancak bu defa elinde ciriti ile onu kovalamakta olan bir rakip oyuncu vardır.

Yine de, cirit hiçbir zaman eski şaşaalı günlerine bir daha geri dönemedi. Bugün yurt genelinde, eskisi kadar yaygın olmasa da, başta Erzurum olmak üzere, Artvin, Kars, Bayburt, Diyarbakır, Siirt ve Konya’da daha çok gösteri niteliğinde cirit müsabakalarının tertip edildiği, folklor derneklerince düzenlenen gösterilerde geleneğin yaşatılmaya çalışıldığı gözlenmekte.

* Çağan Şanad, gazeteci.