Boğaz’ın Avrupa kıyısının kuzeydeki uç noktası olan bugünkü Rumeli Feneri, 19. yüzyılda yapılmıştır. Evliya Çelebi’nin “Kaleden taşra yüksek bir kule üzre bir fanus-u azim”den söz etmesi, burada daha önce de bir fenerin bulunduğunu kanıtlar. 16. yüzyıl eseri olan Ali Macar Reis Atlası, aynı noktada bir fenerin varlığına işaret eder. 17. yüzyıl kaynaklarına göre, fenerin tepesine 110 taş basamakla ulaşılır, günbatımından gündoğumuna 8 okka (10264 gram) yunus yağı yakılırdı. 18. yüzyılda yaygın olan bir inanışa göre, Sarı Saltık Baba adlı ermişin kandili sönerse, fener karanlığa gömülürdü. İstanbul Boğazı’nın Karadeniz’le birleştiği burunda bulunan Rumeli Feneri köyünün limanı kayalardan oyulmuştur.

Rumeli Feneri bu balıkçı köyünün üzerinde yükselmektedir. Rumeli Feneri’nin bulunduğu noktanın antik çağdaki adı Panium’du.

Rumeli Feneri’nin açıklarındaki Kyanae ya da Symplegadae adlı dev kayalar mitolojik önem taşır: Altın Post’u arayan Argonotlar, gökgürültüsünü andıran seslerle birbirlerine yaklaşan, çarpan, sonra yeniden uzaklaşan bu büyülü kayaların arasından şarap renkli (“oinas”) bir güvercin uçurmuş, tanrıça Athena’nın yönlendirdiği kuşun yolunu izleyerek ve Trakyalı ozan Orpheus’un çaldığı lirden güç alarak Karadeniz’e ulaşabilmişlerdir.

Argonotlar yol boyunca şarkılarıyla onları sarhoş etmeye çalışan denizkızlarına karşı güçlü bir koro oluşturmuşlar, sirenlerin seslerini böylece bastırmışlardı.

(Söylenceye göre, Zeus’u çocukluğunda Girit mağaralarındaki şarap renkli güvercinler beslemiş, Tanrıların ve Tanrıçaların Kralı’na “ambrosia” adı verilen ölümsüzlük şerbetini sunmuşlardır.)

Antik çağın Hellespont’u (günümüzün Çanakkale Boğazı) adını Boeotia Prensesi Helle’den alır; uçan koça binen Helle, Avrupa’yla Asya’yı ayıran bu derin sulara düşmüş, Çanakkale Boğazı o çağlarda onun adıyla anılır olmuştu. Rumeli Feneri’ne yakın olan kayanın doruğunda Apollo Tapınağı’nın yükseldiği, Apollo’nun yunusa dönüşerek Argonotların dümencisi Tiphys’e yol gösterdiği de söylenceler arasındadır. Bizans devrinde aynı kayanın üzerine deniz kazalarını önlemek amacıyla yüksek bir sütun dikilmiş, adına Pompeius Sütunu denmiştir. Osmanlı bu kayalara Mavi Kayalar, Ağlayan Kayalar ya da Kanlı Kayalar adını vermiş, sonraları Kocataş ve Körtaş olarak bilinmişlerdir.

* Prof. Dr. Jak Deleon, Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyesi